Prace wykopowe

Kierownictwo i nadzór nad pracami wykopowymi powinna sprawować doświadczona osoba, której zadaniem jest m.in. ocena właściwości gleby i nachylenia, a także zastosowania materiałów usztywniających.

Przed rozpoczęciem prac konieczne może być uzyskanie od miejscowych władz lub zakładów energetycznych informacji o następujących kwestiach:

  • Zanieczyszczenia gleby wynikające ze wcześniejszej produkcji lub spowodowane wysypiskiem śmieci.
  • Ewentualne wcześniejsze wykopy w związku z przewodami zasilającymi itp.
  • Ewentualne wkopane w ziemię instalacje, na które należy zwrócić szczególną uwagę, takie jak np. przewody gazowe, elektryczne lub telekomunikacyjne. Mogą to być np. siatka lub płyty.
  • Zezwolenie na wykopy od władz gminy.

Przed rozpoczęciem prac konieczne może okazać się zbadanie gleby w celu stwierdzenia np. zanieczyszczenia i jego zakresu.

Pisemna ocena – plan pracy

W przypadku prac wykopowych na głębokości powyżej 5 m (prace szczególnie niebezpieczne) pracodawca ma obowiązek sporządzić pisemną ocenę przebiegu prac. Ocena musi zawierać opis konkretnych środków eliminujących ewentualne zagrożenia.

Jeżeli na budowie jest kilku pracodawców, inwestor musi również sporządzić plan BHP. Należy zapewnić bezpieczeństwo wszystkich procesów pracy, uwzględniając ergonomię i prawidłowe pozycje pracy.

Gotowość w stanach zagrożenia

W przypadku stwierdzenia podczas planowania prac wykopowych określonych warunków należy opracować plan awaryjny. Należy w nim uwzględnić dostępność niezbędnych materiałów, takich jak pompy, drabiny, dodatkowe materiały usztywniające, ochronę dróg oddechowych i specjalną odzież roboczą w przypadku zagrożenia kontaktem z zanieczyszczeniami.

Bezpieczeństwo podczas wykopów

Zimą zadbaj o odpowiednie osłony podłoża i użycie światła. Deszcz, śnieg, mróz, roztopy i ciemność mogą mieć duży wpływ na bezpieczeństwo podczas wykopów.

Pod wyglądającą na stabilną warstwą gleby mogą znajdować się warstwy piasku, warstwy wodonośne oraz miejsca, w których wcześniej przeprowadzano wykopy (luźniejsza gleba). Ponadto należy pamiętać, że wszystkie zbocza wykopu grożą osunięciem. Zwróć szczególną uwagę na np. piasek, warstwy wodonośne, bagna, żyły wodne oraz wysoki poziom wód gruntowych.

Ponadto uwzględniaj budynki, konstrukcje, przewody i drzewa znajdujące się w pobliżu wykopu.

Dodatkowo zwróć uwagę na np. ruch pojazdów ciężkich, takich jak autobusy, samochody ciężarowe lub wbijanie pali lub rozsadzanie, mogące ograniczać stabilność podłoża.

Wykopy podczas prac drogowych

Jeżeli wykopy mają miejsce na drogach dla pojazdów lub w ich okolicy, należy sporządzić plan oznakowania. Miejscowy urząd ds. bezpieczeństwa drogowego musi zatwierdzić plan spełniający przepisy dotyczące oznakowania.

Odległość między miejscem prac a drogą jest istotna, ponieważ wibracje emitowane przez pojazdy poruszające się obok mogą powodować osuwanie się ziemi.

Wykopy bez usztywnienia

Ważne jest, aby zbocza wykopu nie osuwały się podczas prac bez usztywnienia. Można zadbać o to:

  • stosując odpowiednie konstrukcje,
  • utrzymując równe powierzchnie zboczy wykopów, wolne od większych kamieni oraz
  • usuwając urobek, aby nie obciążał krawędzi wykopu oraz nie mógł się z nich zsuwać.

Jako zabezpieczenie przed niebezpiecznym osuwaniem się ziemi można zastosować specjalne konstrukcje wykopu, którego zbocza mają kształt stopni o nachyleniu 1:2 (1 na szerokość, a 2 w pionie). W przypadku wykopów o głębokości 5 m konstrukcja musi mieć nachylenie 1:1.

W wyjątkowych przypadkach, jeżeli podłoże jest wystarczająco stabilne, możliwe jest wykonywanie prac w wykopach bez konstrukcji zabezpieczającej na głębokości 1,7 m. Prace w wąskich wykopach należy jednak zazwyczaj zabezpieczyć przed osuwaniem, np. jeżeli konieczne jest wykonywanie zadań w pozycji klęczącej.

Podczas prac wykopowych w ramach robót drogowych odległość od krawędzi wykopu do jezdni musi wynosić przynajmniej tyle samo, ile głębokość wykopu.

Wykopy z usztywnieniem

Jeżeli nie jest możliwe zastosowanie konstrukcji zabezpieczającej, należy usztywnić wykop. Usztywnienie można wykonać na wiele sposobów:

gravearbejde-1-kap-4-polsk

W przypadku głębokości do 2,25 m użyj łączników, za którymi należy umieścić pionowo ustawione płyty ze sklejki, sięgające na wysokość 0,15 m ponad krawędź wykopu.

gravearbejde-2-kap-4-polsk

W przypadku głębokości powyżej 2,25 m użyj desek rozporowych.

Użyj boksu szalunkowego sięgającego przynajmniej na wysokość 0,15 m ponad krawędź wykopu po ustawieniu go na dnie wykopu. Musi on sięgać samej podstawy wykopu.

gravearbejde-3-kap-4-polsk

W przypadku użycia boksu szalunkowego osoby mogą przebywać jedynie na obszarach zabezpieczonych boksem. Ponadto należy zapewnić możliwość wydostania się z wykopu przy pomocy drabiny.

To samo dotyczy usztywniania wykopów przy pomocy łączników lub desek rozporowych. W tym przypadku jak najwięcej prac związanych z usztywnianiem należy wykonywać na powierzchni, a następnie montować je na bieżąco od góry i od strony usztywnionej części wykopu.

Jeżeli krawędzie wykopu mają zostać wyposażone w poręcze, można je rozstawić jako część usztywnienia.

gravearbejde-4-kap-4-polsk

W przypadku dużych głębokości może być konieczne zastosowanie ścianek szczelnych.

Prace wykopowe w pobliżu istniejącej sieci przewodów

Jeżeli w miejscu wykopu, w ziemi lub w powietrzu znajdują się przewody, należy uwzględnić je podczas planowania prac.

Zadbaj o:

  • informacje o wszystkich przewodach znajdujących się w odległości 10 m od miejsca pracy
  • prawidłowe oznakowanie instalacji w ziemi
  • odpowiednie oznakowanie na rysunkach i mapach przewodów napowietrznych, dróg, ścieżek rowerowych

Obowiązujące odległości bezpieczeństwa dla prac wykonywanych w pobliżu przewodów zawieszonych w powietrzu. Należy przestrzegać podanych wartości minimalnych.

gravearbejde-5-kap-4-polsk

gravearbejde-6-kap-4-polsk

Odległość bezpieczeństwa dla przewodu o niskim napięciu wynosi 1,5 m w promieniu od miejsca zawieszenia kabla oraz 3 m do powierzchni podłoża do punktu podwieszenia.

Uszkodzenia przewodów napowietrznych lub kabli wkopanych w ziemię

Jeżeli koparka uderzy w kabel napowietrzny lub wkopany w ziemię, operator ma obowiązek:

  • Pozostać w maszynie do momentu odcięcia zasilania do przewodu.
  • Nie pozwolić innym zbliżyć się do maszyny – patrz odległość bezpieczeństwa.
  • Poinformować miejscowy zakład energetyczny, ewentualnie zadzwonić pod nr alarmowy 112.

Drogi dostępu i ewakuacyjne

Do wszystkich wykopów należy zapewnić bezpieczne drogi dostępu i ewakuacyjne.

gravearbejde-7-kap-4-polsk

Wąskie wykopy należy wyposażyć w drabinę umieszczoną w pobliżu miejsca pracy.

Doły budowlane

Niebezpieczeństwo osuwania ziemi jest szczególnie wysokie w przypadku dołów budowlanych, ponieważ ich ściany muszą zazwyczaj wytrzymać dłuższy czas i narażone są na wpływ warunków pogodowych i wiatru.

Zbocza należy zatem usztywnić lub zastosować konstrukcję skarpy, jeżeli prace odbywają się na obszarze między fundamentem a zboczem.

Miejsce pracy musi mieć szerokość przynajmniej 1 m (mierzoną na wysokości kolan). Dno dołu budowlanego musi być poziome i równe, umożliwiające bezpieczne wykonywanie prac: Można ewentualnie wykonać podkład z jednej warstwy piasku stabilizującego dno.

Należy zapewnić dostęp do dołu budowlanego w postaci schodów. Muszą one być wyposażone po obu stronach w poręcze składające się z listwy górnej i kolanowej. Jeżeli służyć będą do transportu narzędzi, muszą mieć szerokość przynajmniej 0,8 m.

gravearbejde-8-kap-4-polsk

Schody muszą mieć nachylenie wyliczane według wzoru: dwie wysokości stopnia i jedna szerokość = 0,60 do 0,63 m, przy czym stopnie nie mogą być wyższe niż 0,2 m.

W zakrytych dołach budowlanych należy rozstawić wieże schodowe lub windę budowlaną.

W pobliżu miejsc pracy, między fundamentem a zboczem wykopu, zawsze musi znajdować się drabina jako wyjście ewakuacyjne.

Należy uniemożliwić upadek z wysokości w dół budowlany. Rozstaw odpowiednie oznakowanie w odległości 2 m od krawędzi wykopu lub zapewnij poręcze, otwarte jedynie w miejscach dostępu do schodów.